علقمى گويند و از كوفه و جاهاى ديگر ميگذرد ، و قسم ديگر بنام سورا از شهر سورا و نيل و طفوف ميگذرد و بسيارى از ولايتهاى عراق را سيراب مىكند ، آنگاه هر دو قسم بمرداب بصره و واسط ميريزد كه از آنجا از راه دجلهء كور كه به فارسى آن را بهمنشير گويند به دريا ميرسد . بهمنشير رودخانهء مفتح و ابله و عبّادان است ، طول بستر فرات پانصد فرسخ و بقولى ششصد فرسخ است . دجله نيز به اين دريا ميريزد . سرچشمهء دجله از اقليم پنجم از چشمه‌هائى در ناحيهء آمد از محل معروف به قلعهء ذى القرنين است و به جزيرهء ابن عمر و باسورين و قبر شاپور از ولايت قردى و بازبدى و باهدرا و بلد و موصل ميگذرد و بالاى عمر بارقانا از ولايت مرج ما بين موصل و حديثه ، در يك فرسخى شرق حديثه زاب بزرگ بر آن ميريزد . سرچشمهء زاب بزرگ از ولايت مشنكهر ما بين آذربايجان و بابغيش و قطينا و موصل است و از چشمه‌اى كه بر سر كوهى است فروميريزد و سخت سرخ است و در كوهها و دره‌ها و دشتها ميگذرد و سرخى آن صاف مىشود و از باشزّى و سرزمين حفتون ميگذرد تا چنان كه گفتيم بدجله ميريزد و فاصلهء آن از دجله نزديك ده روز راه است . زاب كوچك نيز بفاصلهء يك ميل بالاى سن در محل معروف به دير ابن كامش بدجله ميرسد . سرچشمهء اين رود از محل معروف به دينور و جبال بسلق از ولايات آذربايجان و مجاور شهرزور است و فاصلهء آن از دجله نزديك بپانزده روز راه است . آنگاه دجله از مدينة السلام ميگذرد و چون از آنجا گذشت از سمت شرق رودهاى فراوان بدان ميريزد كه از جمله ديالى و نهربين و نهروان است . نهروان از كوههاى ارمينيه و سيسر آذربايجان و شهرزور و ولايت صامغان سرچشمه ميگيرد و چون فراهم مىشود به محل معروف به باصلوى ميرسد . و در مجاورت